နိုင်ငံတဝှမ်းတွင် ကာလရှည်ကြာ ပဋိပက္ခများ ကြောင့်  မြေမြှုပ်မိုင်း အပါအဝင် ပေါက်ကွဲစေတတ်သော လက်နက်များ (EO) ဒဏ်ကို သမိုင်းကြောင်းအရ ခံစားခဲ့ရ သည်။ ပဋိပက္ခအများအပြားသည် မျိုးဆက်ပေါင်းများစွာ ခံခဲ့ရပြီး နိုင်ငံတစ်ဝှမ်းတွင် ပြင်းထန်လာသော ပဋိပက္ခ အသစ်များ ကြောင့် ကလေးများနှင့် အရပ်သားများအတွက် EO နှင့် ပတ်သက်သည့် အကာအကွယ်ပေးရေးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များ အတွက် အခက်အခဲ များ ရှိလာသည်။

EO များရှိသည် ဟု ယူဆရသည့် ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး 15 ခုလုံးတွင် အစီရင်ခံတင်ပြထားသည် EO နှင့် ဆက်နွှယ်သော အသေအပျောက်များ တိုးလာနေသည့်။ EO ညစ်ညမ်းမှုကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းရန် ရည်ရွယ်သည့် အာရုံစိုက်ဆောင်ရွက်မှုများသည် ၂၀၀၈ ခုနှစ် မှ စ၍  နိုင်ငံတကာ၏ အာရုံစိုက်မှုကို ရရှိခဲ့သည်။ 2012 ခုနှစ်တွင် အမျိုးသားမိုင်းအန္တရာယ်ဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းအဖွဲ့ (MRWG) ကို လူမှုဝန်ထမ်း၊ ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန၏ ဦးဆောင်မှုအောက်တွင် UNICEF မှ ပူးတွဲသဘာပတိပံ့ပိုးမှုဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပါသည်။ သို့သော်လည်း မကြာသေးမီနှစ်များအတွင်း COVID-19 ကူးစက်ရောဂါနှင့် လက်ရှိနိုင်ငံရေးအကျပ်အတည်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော စိန်ခေါ်မှုများ ပေါင်းစပ်ထားသော စိန်ခေါ်မှုများသည် MRWG ကို ပုံမှန်ကျင်းပခွင့်ကို တားဆီးထားသည်။ ဤစိန်ခေါ်မှုများကြားမှ၊ တာဝန်ရှိမိုင်းလှုပ်ရှားမှုနယ်မြေ (MA AoR) ကိုဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ၎င်း၏အကိုးအကားစည်းမျဉ်းများ (ToR) ကို 2021 ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် အတည်ပြုခဲ့သည်။

ယနေ့ မြန်မာနိုင်ငံရှိ မိုင်းလှုပ်ရှားမှုအကြောင်း

လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ မိုင်းတွင်းလုပ်ငန်းဆောင်ရွက်သူများသည် နိုင်ငံတစ်ဝှမ်း EO ရှင်းလင်းရန် လိုအပ်သော ခွင့်ပြုချက်မရရှိသေးပါ။ သို့သော် ပေါက်ကွဲစေတတ်သော လက်နက်အန္တရာယ် အသိပညာပေး (EORE) ကို ပစ်မှတ်ထားသော ရပ်ရွာများတွင် အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့ပြီး ကလေးများနှင့် အရပ်သားများ၏ အသက်ကို ကယ်တင်ရန်အတွက် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ် ကျန်ရှိနေပါသည်။ ယနေ့အထိ၊ EORE သည် ပဋိပက္ခဒဏ်ခံရပ်ရွာများရှိ ကလေးသူငယ်များအပါအဝင် စစ်ဘေးရှောင် နှင့် ဒုက္ခသည်များ ကို အာရုံစိုက်ထားသည်။

 စစ်ပွဲ၏လက်နက်အဖြစ် ရည်ရွယ်ထားသော်လည်း ကလေးများနှင့် အရပ်သားများသည် EO ၏ ဒဏ်ကို ပုံမှန်ခံစားနေကြရသည်။ EO မှ ရှင်သန်သူများ သည် တစ်သက်တာ ချို့ယွင်းချက်များ၊ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ထိခိုက်မှုများ၊ လူမှုရေးဆိုင်ရာ ချန်လှပ်ထားမှု၊ အသက်မွေးဝမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုများနှင့် ပညာရေးဆိုင်ရာ အတားအဆီးများကို ကြုံတွေ့ရလေ့ရှိသည်။  ပဋိပက္ခများ ပိုမိုပြင်းထန်လာကာ အသက်ရှင်ကျန်ရစ်သူ များ ၏ ဖြစ်ရပ်များ ပိုမို ပေါ်ပေါက် လာသည် နှင့် အမျှ သတိပြုမိမှုများ သိသိသာသာ တိုးလာပါသည်။  အသက်ရှင်ကျန်ရစ်သူများ ပံ့ပိုးကူညီမှုတွင် အဓိကခြေလှမ်းတစ်ခုမှာ National Victim Assistance Technical Group (NVATG) ကို စတင်မိတ်ဆက်ခြင်းဖြစ်ပါသည်။ သို့သော်လည်း MRWG ကဲ့သို့ပင်၊ ၎င်းသည် 2021 ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလကတည်းက တရားဝင်ခေါ်ယူခြင်းမရှိသေးပေ။

EO ရှင်သန်သူများ ကို မှတ်တမ်းတင်ထားရန် ၊ EO ဖြစ်ရပ်များကို စောင့်ကြည့်ပြီး ဒေတာစုဆောင်းခြင်းမှာ 2021 ခုနှစ်တွင် စုစုပေါင်း 165 ဖြစ်ရပ်နှင့် 278 အသေအပျောက်အစီရင်ခံမှုဖြင့် ဆက်လက်တည်ရှိနေပါသည်။ သို့သော် နိုင်ငံတစ်ဝှမ်း EO ဖြစ်ရပ်များစွာကို အစီရင်ခံခြင်းမပြုသောကြောင့် ဒေတာစုဆောင်းခြင်းမှာ မပြည့်စုံသေးပါ။ ၎င်းမှာ အမျိုးသားမတော်တဆမှု စောင့်ကြည့်ရေးစနစ်နှင့် ဘုံအစီရင်ခံခြင်း ယန္တရားများမရှိခြင်းနှင့် ပံ့ပိုးကူညီမှုနှင့် အစီရင်ခံခြင်းဝန်ဆောင်မှုများသို့ ဝင်ရောက်ခွင့် အကန့်အသတ်ကြောင့်ဖြစ်သည်။

EO ၏အသုံးပြုမှုနှင့် နောက်ဆက်တွဲအကျိုးဆက်များကို တားဆီးရန် နိုင်ငံတကာမူဘောင်များ ရှိနေပြီး လူမိုင်းတားဆီးနှိမ်နင်းရေးကွန်ဗင်းရှင်း (APMBC)၊ အစုလိုက်အပြုံလိုက်လက်နက်များဆိုင်ရာ ကွန်ဗင်းရှင်း (CCM) နှင့် အချို့သော သမားရိုးကျလက်နက်များဆိုင်ရာ ကွန်ဗင်းရှင်း (CCCW) တို့ ပါဝင်သည်။ သို့သော်လည်း မြန်မာနိုင်ငံသည် အဆိုပါ သဘောတူညီချက်များအောက်တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးထားသည့် နိုင်ငံမဟုတ်ပါ။

မိုင်းလှုပ်ရှားမှုနှင့် ရှင်သန်သူများ အား ထောက်ပံ့မှုတွင် အဓိကပြဿနာမှာ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ငွေကြေး၊ လူသားနှင့် နည်းပညာဆိုင်ရာ နိုင်ငံတကာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများ နည်းပါးခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပဉ္စမမြောက် အသေအပျောက်အများဆုံးစာရင်းတွင် ရှိနေသော်လည်း မြန်မာနိုင်ငံသည် 2020 ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ 4.1 သန်းသာ ရရှိပြီး အလှူရှင်များ၏ ပံ့ပိုးကူညီမှုဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် နှစ်ဆယ်နှစ်နေရာဖြင့် ရပ်တည်နေသည်။

မျှော်လင့်လျှက်ရှိသော - ထိခိုက်လွယ်သော IDP နှင့် ဒုက္ခသည်များ အထူးသဖြင့် ကလေးများအတွက် EO ကာကွယ်ရေးပြဿနာများသည် 2022 လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ တုံ့ပြန်မှုအစီအစဉ်အောက်တွင် လူ 386,000 ခန့်ကို ထောက်ပံ့ရန် အမေရိကန်ဒေါ်လာ 7.8 သန်း ရန်ပုံငွေလိုအပ်သဖြင့် ဦးစားပေးကိစ္စတစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက်ရှိနေမည်ဖြစ်သည်။